Tổng thống Mỹ Donald Trump tại hội nghị NATO
(DT) – Các động thái âm thầm của Mỹ ở Đông Âu, khu vực được xem là tiền đồn của NATO với đối thủ khu vực, đang khiến nhiều đồng minh lo lắng vì chưa rõ động thái tiếp theo của Washington.
Âm thầm rút quân
Khi chuẩn bị lên đường tới hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara vào tháng 7, Bộ trưởng Quốc phòng Estonia Hanno Pevkur tiết lộ với báo giới trong nước rằng vài trăm binh sĩ Mỹ được triển khai tới quốc gia Baltic này vào mùa đông đã âm thầm rút đi, và không rõ khi nào hoặc liệu họ có quay trở lại hay không.
Tại hội nghị ở Ankara, các đại biểu từ các nước Baltic và Ba Lan tự hào đeo huy hiệu tuyên bố mình là thành viên của “câu lạc bộ 5%”, những quốc gia duy nhất trong NATO đã đạt mục tiêu chi tiêu quốc phòng được đề ra tại hội nghị năm 2025 ở La Hay, Hà Lan. Họ từng tin rằng điều đó sẽ bảo đảm sự hậu thuẫn quân sự lâu dài của Mỹ.
Bất chấp việc Tổng thống Mỹ Donald Trump có những phát biểu gây tranh cãi tại hội nghị, nhiều quan chức, bao gồm Tổng thư ký Mark Rutte, vẫn coi đây là sự kiện thành công.
Họ chỉ ra hàng loạt thỏa thuận quốc phòng mới, mức chi tiêu quân sự tăng lên của châu Âu và cam kết hỗ trợ lẫn nhau được mô tả là “vững chắc như thép”.
Trên phương diện công khai, ngay cả những nhà lãnh đạo có quan điểm hoài nghi ông Trump như Thủ tướng Canada Mark Carney cũng đánh giá cao Tổng thống Mỹ vì đã gây áp lực buộc các thành viên NATO tăng chi tiêu quốc phòng.
Tuy nhiên, thực tế đang diễn ra trên thực địa mùa hè này là Mỹ đã rút lực lượng khỏi một số khu vực dễ chịu rủi ro nhất ở Đông Âu, đúng lúc xuất hiện lo ngại rằng Nga có thể hành động quyết liệt hơn.
Nga nhiều lần tuyên bố họ không có kế hoạch tấn công nhằm vào NATO, cho rằng Moscow không có lợi ích gì khi làm như vậy.
Tuy nhiên, các tuyên bố của Nga là chưa đủ để xoa dịu nhiều quan chức châu Âu đang ngày càng lo ngại về kịch bản xung đột với Moscow, đặc biệt trong bối cảnh Washington đang âm thầm cắt giảm quân số khỏi các khu vực tiền đồn tại khu vực.
Tuy nhiên, nguy cơ leo thang không chỉ giới hạn ở châu Âu. Mỹ hiện vẫn bị cuốn vào xung đột ở vịnh Ba Tư. Tại Ankara, ông Trump gợi ý rằng Washington có thể tăng cường tấn công vào các cơ sở hạ tầng trọng yếu của Iran, điều khiến các đồng minh Vùng Vịnh lo ngại vì họ có thể trở thành mục tiêu trả đũa của Tehran.
Tại Trung Đông, Mỹ bắt đầu rút nhân sự khỏi các căn cứ tiền phương từ giữa tháng 1 như một biện pháp phòng ngừa khi căng thẳng với Iran gia tăng. Trong một số trường hợp, các chức năng quân sự đã được chuyển về Mỹ, bao gồm phần lớn hoạt động điều phối của Trung tâm Điều hành Không quân Liên quân tại căn cứ Al Udeid ở Qatar.
Trong những trường hợp khác, Mỹ hiện muốn bố trí máy bay và UAV tại các địa điểm được cho là an toàn hơn như Jordan, Israel, Thổ Nhĩ Kỳ và cả lục địa châu Âu.
Quy trình ra quyết định tại Washington hiện tập trung tới mức hầu hết quan chức nước ngoài tin rằng các quyết định tương tự có thể được đưa ra với rất ít cảnh báo trước.
Mới hồi tháng 5, Bộ trưởng Quốc phòng Estonia Hanno Pevkur vẫn trấn an truyền thông trong nước rằng: “Lực lượng Mỹ đang ở Estonia và sẽ tiếp tục ở đây”, dù ông thừa nhận “không thể loại trừ bất kỳ khả năng nào” do những thay đổi gần đây trong chính sách của Mỹ.
Hiện nay, ông cho biết quân số Mỹ tại Estonia đã giảm xuống dưới 100 người, chỉ còn khoảng 1/6 so với mùa đông năm ngoái khi một đơn vị xe tăng Mỹ đồn trú tại miền nam Estonia.
Theo ông Pevkur, các chỉ huy quân sự cấp cao của Mỹ ở châu Âu đã thông báo rằng một đơn vị khác sẽ được triển khai vào cuối mùa hè này, nhưng kế hoạch đó vẫn có thể bị thay đổi do đang được xem xét lại.
Theo các quan chức quốc phòng Baltic, Ba Lan và Mỹ, việc rút quân khỏi khu vực Baltic là hệ quả trực tiếp từ quyết định bất ngờ của chính quyền Trump hồi tháng 6 hủy bỏ kế hoạch luân chuyển khoảng 5.000 binh sĩ tới Ba Lan.
Việc hủy bỏ đợt luân chuyển này cũng ảnh hưởng dây chuyền đến việc điều động quân qua các nước Baltic. Khoảng 1.000 binh sĩ Mỹ đã rời Litva trong tháng 6 mà không có lực lượng thay thế.
Tính toán của Mỹ
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Thứ trưởng Quốc phòng phụ trách chính sách Elbridge Colby nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ưu tiên đối phó với các đối thủ khác, thúc đẩy khái niệm “NATO 3.0”, trong đó châu Âu phải tự đảm nhận nhiều hơn trách nhiệm phòng thủ của mình.
Một số nhà bình luận Ukraine cho rằng việc Mỹ rút quân khỏi các nước Baltic có thể nhằm phát đi tín hiệu tới Nga. Giới chức Nga từng gợi ý rằng việc NATO hoặc Mỹ rút quân khỏi Đông Âu có thể nên nằm trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào về Ukraine.
Tuy nhiên, còn một cách lý giải khác: Mỹ có thể đang tìm cách bảo đảm rằng nếu xung đột ở Đông Âu leo thang và lãnh thổ NATO bị tấn công, Washington sẽ có ít binh sĩ hơn nằm trong vùng nguy hiểm. Đó sẽ là một thay đổi lớn trong chiến lược quân sự của Mỹ và có thể không được báo hiệu rõ ràng trước.
Theo quan điểm này, các lực lượng Mỹ ở nước ngoài nên là những đơn vị cơ động cao, vận hành các loại tên lửa tầm xa như ATACMS.
